विमानाला कधी आणि कशी आग लागते? नेपाळच्या त्रिभुवन विमानतळावर झालेल्या अपघातात 18 जणांचा मृत्यू


नेपाळमधील काठमांडू येथील त्रिभुवन विमानतळावर उड्डाण घेत असताना प्रवासी विमान कोसळले. शौर्य एअरलाईन्सचे विमान धावपट्टीवर घसरले आणि आग लागली. पोखराला जाणाऱ्या या विमानात 19 प्रवासी होते. यामध्ये 18 जणांचा मृत्यू झाला आहे. वैमानिकाची सुखरूप सुटका करून त्याला रुग्णालयात पाठवण्यात आले. बचाव कार्यादरम्यान बचाव पथकाने आग विझवली. अपघाताची छायाचित्रे सोशल मीडियावर व्हायरल होत आहेत, ज्यात उंच ज्वाला दिसत आहेत आणि अनेक किलोमीटर दूरून धूर स्पष्टपणे दिसत आहे.

पोखराकडे उड्डाण करत असताना विमानाला आग लागली. आग का लागली याचे स्पष्ट कारण मात्र समोर आलेले नाही. अशा परिस्थितीत विमानाला आग कधी आणि कशी लागते, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे.

अमेरिकेच्या एअरक्राफ्ट अँड पायलट असोसिएशनचे म्हणणे आहे की विमानाला आग लागण्याची अनेक कारणे आहेत, कारण विमानाच्या वेगवेगळ्या भागांमध्ये धोका असतो. आग लागण्यासाठी तीन गोष्टी आवश्यक असतात, इंधन, हवा आणि उष्णता. अशा वेळी आग लागण्याचे कारण हा भाग खूप जुना झाला आहे. ज्यावर जास्त दबाव असतो किंवा कदाचित त्याच्या देखभालीकडे लक्ष दिले जात नाही.

आग लागण्याचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे विमानाला इंधन पुरवठा करणाऱ्या ट्यूबचे फ्रॅक्चर. याशिवाय लँडिंग गिअर, इंधन पंप आणि इलेक्ट्रिकल सिस्टिममधील बिघाड हेही विमानात आग लागण्याचे कारण बनते. तथापि, बहुतेक प्रकरणांमध्ये, इंजिन आणि इलेक्ट्रिकल सिस्टममधील दोष आगीचे कारण बनतात.

इंजिनची आग सामान्यत: केबिनपर्यंत पोहोचते आणि येथेच ती सर्वात धोकादायक बनते. अहवालात म्हटले आहे की, विमानात आग लागण्याच्या 40 टक्के घटनांमध्ये असे दिसून आले आहे की विमानातील इंधन आणि केबिनचे साहित्य जळल्यामुळे असा विषारी धूर साचतो आणि त्यामुळे मृत्यू होतो.

विमानात उत्तम विमान अग्निसुरक्षा प्रणाली आहे की नाही, विमानात उत्तम दर्जाचे साहित्य वापरले जाईल याची खात्री करणे आवश्यक आहे. इलेक्ट्रिकल सर्किट्स चांगले असावेत. ओव्हरलोडची परिस्थिती उद्भवणार नाही याची काळजी घ्यावी.


विमानात अनेक प्रकारे लागते आग

  1. इंजिन फायर: फायर डिटेक्शन आणि सप्रेशन सिस्टीमद्वारे इंजिनची आग शोधली जाते. मात्र, आग कशी लागली यावरही अवलंबून आहे. जर स्फोटामुळे असे घडले आणि आगीने विमानाचा बराचसा भाग व्यापला, तर आगीने भयंकर रूप धारण करण्याचा धोका जास्त असतो कारण ही आग विमानाच्या पंखापर्यंत आणि इंधनापर्यंत पोहोचू शकते. अशा स्थितीत विमान जमिनीवर उतरवण्याचा सल्ला दिला जातो. हे जरा उशिरा कळते.
  2. केबिनमध्ये आग : केबिनमध्ये आग लागल्यास ती त्वरीत ओळखली जाते आणि अग्निशमन उपकरणांच्या मदतीने ती आटोक्यात आणली जाते. अशा वेळी आगीचे कारण आणि त्यामुळे होणारे नुकसान याचा तपास करण्यासाठी विमान लवकरात लवकर उतरवणे योग्य ठरते.
  3. हिडन फायर: ही अशी आग आहे, जी काही भागात उद्भवते, जी सहजपणे शोधली जात नाही. अनेकवेळा अग्निशमन यंत्रणा ते शोधून काढते. अनेक वेळा कुठूनतरी धूर आल्यावर चालक दल किंवा प्रवासी सतर्क होतात. तज्ज्ञांनी ही आग अधिक धोकादायक मानली आहे. याची दोन कारणे आहेत. प्रथम, त्यांचे नेमके कारण शोधणे कठीण आहे. उशिरा आढळल्यास मोठे नुकसान होण्याचा धोका असतो. दुसरे म्हणजे, काहीवेळा ते सापडले नाहीत, तर इमर्जन्सी लँडिंगसारखी पावले उचलता येत नाहीत. हा त्रास अचानक वाढल्यास प्रवाशांचा निभाव लागणे कठीण होते.