कधी आणि कोणती गोष्ट असते ‘हेट स्पिच’, गुन्हेगाराला किती वर्षे भोगावा लागतो तुरुंगवास? राहुल गांधी यांच्यावर केलेल्या टिप्पण्यांवरून उपस्थित झाले आहेत प्रश्न

दुसरे प्रकरण ज्ञानवापी प्रकरणात सपा प्रमुख अखिलेश यादव आणि एआयएमआयएमचे अध्यक्ष असदुद्दीन ओवेसी यांच्याशी संबंधित आहे. या नेत्यांनी अशोभनीय वक्तव्य करून हिंदू समाजात द्वेष पसरवला असल्याचा आरोप करण्यात आला. याप्रकरणी दाखल करण्यात आलेली याचिका वाराणसी न्यायालयाने रद्द केली आहे.

अशा परिस्थितीत हेट स्पिच अंतर्गत कोणत्या प्रकारची प्रकरणे येतात, अशा प्रकरणात कोणी दोषी आढळल्यास त्याला किती वर्षे तुरुंगवास भोगावा लागतो आणि किती दंड भरावा लागतो, असा प्रश्न उपस्थित होतो.

हेट स्पिट अंतर्गत कोणती प्रकरणे येतात?
नवीन कायद्यात म्हणजेच भारतीय न्यायिक संहितेत याबाबत अनेक गोष्टी सांगण्यात आल्या आहेत. भारतीय न्यायिक संहितेच्या कलम 196 मध्ये म्हटले आहे की कोणत्याही धर्म, जात, निवासस्थान किंवा भाषेच्या आधारे द्वेष पसरवणे हे द्वेषयुक्त भाषणाच्या अंतर्गत येते. याशिवाय कोणत्याही गटाविरुद्ध भीती पसरवणे किंवा हिंसा भडकावणे हे देखील द्वेषयुक्त भाषण आहे. कोणत्याही समूहाविरुद्ध शत्रुत्व, द्वेष किंवा द्वेषाची भावना निर्माण झाल्यास ते या अंतर्गत येते.

हेट स्पिच प्रकरणात किती वर्षे भोगावा लागतो तुरुंगवास?
भारतीय न्यायिक संहितेच्या कलम 196 नुसार, जर कोणी समुदाय किंवा कोणाबद्दलही द्वेष पसरवला, तर त्याला 3 वर्षांसाठी तुरुंगात टाकले जाऊ शकते किंवा पाच हजार रुपयांचा दंड होऊ शकतो किंवा दोन्ही अंमलात आणले जाऊ शकतात. याशिवाय एखाद्या धार्मिक स्थळी किंवा धार्मिक कार्यक्रमात जमलेल्या गर्दीत जर कोणी असे कृत्य केले, तर त्याला 3 ते 5 वर्षांचा तुरुंगवास होऊ शकतो.

नवीन कायद्यात कलम 353 मध्ये समुदायांमध्ये द्वेष पसरवणाऱ्या शिक्षेची तरतूद आहे. जर एखाद्याने खोटे विधान, अहवाल किंवा अफवा जारी केली, ज्यामुळे एका समुदायाला दुसऱ्याविरुद्ध गुन्हा करण्यास प्रवृत्त केले जाते, तर अशा प्रकरणात शिक्षेची तरतूद आहे. अशा परिस्थितीत दोषीला तीन वर्षांचा तुरुंगवास किंवा दंड किंवा दोन्ही शिक्षा होऊ शकतात.

राहुल गांधींवर केली होती काय टिप्पणी ?
11 सप्टेंबर रोजी भाजपने राहुल गांधींच्या घराबाहेर निदर्शने केली. भाजप नेते तरविंदर सिंग मारवाह यांनी राहुल गांधींना जीवे मारण्याची धमकी दिल्याचा आरोप करण्यात आला होता. 15 सप्टेंबर रोजी भाजप नेते आणि केंद्रीय मंत्री रवनीत सिंह बिट्टू यांनी राहुल गांधी यांना दहशतवादी म्हटले होते. ते म्हणाले, राहुल गांधींचे देशावर प्रेम नाही. ते भारतीय नाही. प्रथम त्यांनी मुस्लिमांचा वापर करण्याचा प्रयत्न केला. आता ते शिखांमध्ये फूट पाडण्याचा प्रयत्न करत आहेत.

याप्रकरणी मध्य प्रदेश, दिल्लीसह अनेक राज्यांमध्ये भाजप नेत्यांच्या विरोधात काँग्रेसने बुधवारी निदर्शने केली. दरम्यान, राहुल गांधी विदेशात जाऊन भारताची प्रतिष्ठा धुळीला मिळवतात, असे केंद्रीय मंत्री रामदास आठवले म्हणाले. त्यामुळे त्यांचा पासपोर्ट रद्द करण्यात यावा. भाजप खासदार अनिल बोंडे यांनीही राहुल यांच्यावर वक्तव्य केले आहे. ते म्हणाले, राहुल गांधींची जीभ छाटली पाहिजे.