तैवानमध्ये अंत्यसंस्कार, मग जपानमधील मंदिरात कशी पोहोचली सुभाषचंद्र बोस यांची अस्थी ?

सुभाषचंद्र बोस यांच्या मृत्यूबाबत अनेक वर्षे गूढ होते. त्यांचा मृत्यू विमान अपघातात झाला, असे सर्वसाधारण मत आहे. 2016 मध्ये भारत सरकारने जारी केलेल्या कागदपत्रांनुसार, सुभाष बोस 16 ऑगस्ट 1945 रोजी बँकॉकहून मंचूरियाला विमानाने निघाले होते आणि रशियाला जाण्याच्या तयारीत होते. दरम्यान, 18 ऑगस्ट रोजी तायहोकू येथे विमान कोसळले आणि या अपघातात नेताजींचा मृत्यू झाला.

गृह मंत्रालयाने जारी केलेल्या न्यायमूर्ती मुखर्जी आयोगाच्या 336 पानी अहवालात सुभाष बोस यांच्या मृत्यूबाबत 5 प्रकारचे सिद्धांत असल्याचे म्हटले आहे. यामध्ये नेताजींच्या मृत्यूच्या आवृत्तीचाही समावेश आहे ज्यामध्ये 1970 च्या दशकात उत्तर प्रदेशमध्ये त्यांचा मृत्यू झाल्याचा दावा करण्यात आला आहे. वृत्तानुसार, नेताजींचा विमान अपघातात मृत्यू झाल्याची बातमी 23 ऑगस्ट 1945 रोजी जपानमध्ये प्रसारित झाली होती.

रिपोर्टनुसार, विमान अपघातात पायलटचा तत्काळ मृत्यू झाला. तर नेताजी बोस गंभीररीत्या भाजले. त्यांना जवळच्या रुग्णालयात नेण्यात आले, जिथे 18 ऑगस्टच्या रात्री त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. एक-दोन दिवसांनंतर, सुभाष बोस यांचे अंत्यसंस्कार ताईपे (तैवानची राजधानी) येथे करण्यात आले.

सुभाषचंद्र बोस यांच्या मृत्यूसंदर्भात भारतातून तैवानला एक आयोग पाठवण्यात आला होता. तेथे त्यांनी सुभाष बोस यांच्यावर उपचार करणाऱ्या डॉक्टर योशिमी यांच्याशी चर्चा केली. त्यांना 18 ऑगस्ट 1945 रोजी दुपारी 2 वाजता अपघाताची बातमी मिळाली होती. त्यानंतर जखमींना मोटारीतून आणण्यात आले. जखमींपैकी एक म्हणजे सुभाषचंद्र बोस. डॉक्टरांनी आयोगाला सांगितले की बोस अनेक तास शुद्धीत होते. रात्री 8 वाजता त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला.

तैवानमधून सुभाषचंद्र बोस यांच्या अस्थी एका पेटीत ठेवून टोकियोला पाठवण्यात आल्या. जपानची राजधानी टोकियो येथे इंडियन इंडिपेंडन्स लीग झाली. इंडियन इंडिपेंडन्स लीग ही एक राजकीय संघटना होती, ज्याची स्थापना राशबिहारी बोस यांनी केली होती. 1943 मध्ये, नेताजी बोस यांना इंडियन इंडिपेंडन्स लीग (IIL) चे अध्यक्ष आणि ‘आझाद हिंद फौज’ म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या INA चे नेते बनवण्यात आले.

माहितीनुसार, नेताजी सुभाष बोस यांचे अवशेष आणि वस्तू 8 सप्टेंबर 1945 रोजी टोकियो येथे त्यांचे विश्वासू आणि IIL सदस्य एसए अय्यर आणि राम मूर्ती यांना सुपूर्द करण्यात आल्या. त्यानंतर त्यांनी 14 सप्टेंबर 1945 रोजी हे अवशेष टोकियोजवळील रेन्कोजी मंदिरात पाठवले. आजही ते तिथेच आहेत.

भारताचे पहिले पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांच्यापासून सुरू झालेल्या अनेक सरकारांनी हे अवशेष परत आणण्याचा प्रयत्न केला, पण त्यांना यश आले नाही, असे म्हटले जाते. एका अहवालानुसार, इंदिरा गांधींच्या कारकिर्दीत, जपान शिपबिल्डिंग इंडस्ट्री असोसिएशनच्या अध्यक्षांनी बोस यांचे अवशेष त्यांच्या मायदेशी नेण्यासाठी सर्व खर्च उचलण्याची ऑफर दिली होती, परंतु गांधींनी या प्रकरणावर पुढे कोणतीही कारवाई केली नाही.

सध्या सुभाष बोस यांचा अस्थिकलश रेनकोजी मंदिरातील कलशात ठेवण्यात आला आहे. असे म्हटले जाते की 1945 मध्ये जेव्हा अस्थिकलश मंदिरात पाठवण्यात आला, तेव्हा मंदिराचे पुजारी रेव्हरंड क्योई मोचिझुकी यांनी अस्थिकलश भारतात नेले जाईपर्यंत त्यांची काळजी घेण्याचे वचन दिले होते. तेव्हापासून, दरवर्षी नेताजींच्या पुण्यतिथीला मंदिरात मुख्य पुजारी यांच्याकडून स्मारक सेवा आयोजित केली जाते. दूतावासातील अधिकाऱ्यांसह नामवंत जपानी आणि भारतीय नागरिक यात सहभागी होतात.