अनेक वेळा बॉक्स ऑफिसवर चांगले कलेक्शन करणारे चित्रपट फ्लॉप घोषित केले जातात आणि कमी कलेक्शन करणारे चित्रपट हिट घोषित केले जातात. अशा परिस्थितीत चित्रपटांचे यश-अपयश कोणत्या आधारावर ठरवले जाते, हे जाणून घेणे फार महत्त्वाचे आहे. कारण जेव्हा एखादा चित्रपट 400 कोटींचा कलेक्शन असूनही फ्लॉप आणि 100 कोटींचा कलेक्शन करूनही ब्लॉकबस्टर म्हणतो, तेव्हा चित्रपट फ्लॉप, हिट आणि ब्लॉकबस्टर होण्यासाठी कोणते निकष आहेत, हे समजणे सहसा प्रेक्षकांना अवघड जाते. त्यामुळे बॉक्स ऑफिसवर चित्रपट हिट, फ्लॉप किंवा ब्लॉकबस्टर होण्यासाठी कोणते पॅरामीटर्स आहेत ते सविस्तरपणे जाणून घेऊया.
चित्रपट कधी फ्लॉप, हिट आणि सुपरहिट होतात? ब्लॉकबस्टर होण्यासाठी करावी लागते कमाई ते जाणून घ्या
सर्वप्रथम, चित्रपटाचा संपूर्ण खर्च जोडून बजेट तयार केले जाते, जसे की चित्रपटाची निर्मिती, चित्रपटात सहभागी कलाकार, नंतर निर्मिती खर्च, चित्रपटाच्या प्रमोशनचा खर्च इत्यादी. उदाहरणार्थ, 100 कोटी रुपये खर्च करून चित्रपट बनवला असेल, तर या चित्रपटाची पहिल्या दिवसाची कमाई या खर्चापेक्षा किमान 20% जास्त असणे आवश्यक आहे. असे झाले तरच या चित्रपटाला सरासरी रेट केले जाते.
चित्रपटाच्या प्रदर्शनाच्या वेळी, चित्रपट देशातील 14 सर्किटमध्ये वितरकांना पाठविला जातो. चित्रपटाचे वितरक आणि निर्माते एकत्रितपणे ठरवतात की त्यांना कोणत्या सिंगल थिएटरमध्ये चित्रपट प्रदर्शित करायचा आहे आणि कोणत्या मल्टिप्लेक्स साखळीत. चित्रपटाच्या वितरणाचा निर्णय घेतल्यानंतर चित्रपटाचे कलेक्शन टार्गेट ठरवले जाते. जर एखाद्या चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर त्याच्या किंमतीपेक्षा 20% अधिक कमाई केली, तर त्याला सरासरी चित्रपट म्हणतात आणि जर चित्रपटाने त्याच्या बजेटपेक्षा 50% ते 100% अधिक कमाई केली, तर तो हिट घोषित केला जातो. आणि समजून घ्या की जर एखाद्या चित्रपटाने त्याच्या खर्चापेक्षा 200% जास्त कमाई केली, तर तो सर्वकालीन ब्लॉकबस्टर घोषित केला जातो. जोपर्यंत फ्लॉप चित्रपटांचा संबंध आहे, जो चित्रपट त्याच्या किंमतीपेक्षा 20% जास्त कमावत नाही, तो फ्लॉप घोषित केला जातो.
आता जर आपण उदाहरण द्यायचे झाले तर विवेक रंजन अग्निहोत्रीचा ‘द काश्मीर फाईल्स’ हा चित्रपट 15 कोटी रुपयांमध्ये बनला होता, पण या चित्रपटाची कमाई 100 कोटींहून अधिक होती, त्यामुळे हा चित्रपट ऑल टाईम ब्लॉकबस्टर म्हणून घोषित करण्यात आला होता. तर ब्रह्मास्त्र या चित्रपटाचे बजेट 410 कोटी रुपये होते आणि चित्रपटाने केवळ 450 कोटी रुपये कमावले होते आणि त्यामुळे रणबीर कपूर आणि आलिया भट्ट यांच्या चित्रपटाला सरासरी श्रेणीत ठेवण्यात आले होते.
पाहिले तर चित्रपटाच्या यशाचे आकडे पूर्णपणे चित्रपटाच्या बजेटवर अवलंबून असतात. जेव्हा एखादा चित्रपट त्याच्या खर्चापेक्षा 70 कोटी रुपये अधिक कमावतो, तेव्हा तो सरासरी व्यवसाय करतो असे म्हटले जाते. जर तो हिट घोषित करायचा असेल, तर चित्रपटाला त्याच्या खर्चापेक्षा 100 कोटी रुपये कमवावे लागतात. एखादा चित्रपट सुपरहिट होण्यासाठी बजेटपेक्षा 120 ते 130 कोटी रुपये अधिक कमवावे लागतात आणि ब्लॉकबस्टरसाठी 150 ते 160 कोटी रुपये कमवावे लागतील आणि सर्वकालीन ब्लॉकबस्टरसाठी कोणत्याही चित्रपटाला 180 ते 190 कोटी रुपये कमाई करावी लागेल.
जर आपण आजच्या काळात चित्रपटांच्या यशाच्या बॉक्स ऑफिस कलेक्शनवर नजर टाकली तर सध्या प्रभासचा जगभरात प्रदर्शित झालेला कल्की 2898 एडी हा चित्रपट बॉक्स ऑफिसवर चांगली कामगिरी करत आहे. कल्कीने बॉक्स ऑफिसवर अनेक रेकॉर्ड तोडले असले तरी, या चित्रपटाला सध्या ब्लॉकबस्टर म्हणता येणार नाही, कारण नाग अश्विनच्या या चित्रपटाचे बजेट जवळपास 600 कोटी आहे, त्यामुळे कमाईच्या बाबतीत, कल्की 2898 एडी अद्यापही ब्लॉकबस्टर पोहोचला नाही. दुसरीकडे 80 कोटींचे बजेट असलेल्या बॅड न्यूजने अवघ्या दोन-तीन दिवसांत 30 कोटींचा व्यवसाय केला आहे. त्यामुळे, लवकरच बेड न्यूज ही चांगली बातमी म्हणून घोषित केली जाऊ शकते म्हणजेच चांगल्या कलेक्शनमुळे हिट.
आता फ्लॉपबद्दल बोलायचे झाले तर अक्षय कुमारचा सरफिरा जो आतापर्यंत त्याचे बजेट वसूल करू शकला नाही, तो फ्लॉपच्या श्रेणीत येईल. कमल हासनच्या हिंदुस्तानी 2 ने जगभरात 125 कोटी आणि भारतात 71 कोटींचा व्यवसाय केला आहे, कारण या चित्रपटाचे बजेट जवळपास 250 कोटी आहे. हा चित्रपट हिंदीतही फ्लॉपच्या श्रेणीत येईल. त्याचप्रमाणे कार्तिक आर्यनचा चंदू चॅम्पियन ज्याकडून प्रेक्षकांना मोठ्या अपेक्षा होत्या, पण चांगला चित्रपट असूनही तो फ्लॉपच्या श्रेणीत येईल. जर आपण ब्लॉकबस्टर चित्रपटांबद्दल बोललो तर 2024 मध्ये आतापर्यंत एकही चित्रपट ब्लॉकबस्टर ठरला नाही.