वाघ नख… ज्या शस्त्राने शिवरायांनी दगाबाज अफझलखानाचा काढला होता कोथळा बाहेर, आता ते शस्त्र लंडनहून आले भारतात

शिवाजी महाराजांचे हे शस्त्र लंडनमधील व्हिक्टोरिया आणि अल्बर्ट संग्रहालयात ठेवण्यात आले होते. महाराष्ट्र सरकारने अनेक वर्षांच्या प्रयत्नांनंतर ते आपल्या देशात परत आणले आहे. त्याला वेगळे नाव मिळण्यामागे एक कारण आहे. वाघ नखाशी संबंधित रंजक गोष्ट जाणून घेऊया आणि महाराष्ट्रातून ते लंडन कसे पोहोचले?

वाघ नख म्हणजे वाघाचा पंजा. हे एक वेगळ्या प्रकारचे शस्त्र आहे. हाताच्या पंजात बसेल अशी त्याची रचना करण्यात आली आहे. ते धातूपासून बनवले होते. ज्यात चार टोकदार रॉड असतात जे वाघाच्या पंजापेक्षा जास्त प्राणघातक असतात. याच्या दोन्ही बाजूंना अंगठ्या आहेत, ज्या बोटात घालता येतात, युद्धात कोणालाही मारण्यासाठी. त्याचा उपयोग शिवाजी महाराजांनी युद्धात केला होता.

वर्ष होते 1659. हा तो काळ होता जेव्हा विजापूर सल्तनतचा प्रमुख आदिल शाह आणि शिवाजी महाराज यांच्यात युद्ध चालू होते. विजापूर सल्तनतीचा सेनापती अफझलखान शिवाजी महाराजांना पराभूत करू शकला नाही, तेव्हा त्याने कपटाने त्यांना संपवण्याची योजना आखली. अफजलखानाने शिवाजी महाराजांना भेटायला बोलावले. शिवाजी महाराजांनी भेटीचा प्रस्ताव मान्य करून भेटण्याचे मान्य केले.

दोघांची भेट वेळेवर सुरू झाली. बैठक हे केवळ निमित्त ठरले. हे सर्व षड्यंत्र होते. शिवाजी महाराज आधीच सावध होते. अफझलखानाने त्यांच्या पाठीत खंजीर खुपसण्याचा प्रयत्न करताच शिवाजी महाराजांनी वाघ नखे पोटात घुसवून त्याचा डाव हाणून पाडला आणि एका फटक्यात त्यांनी अफजलचा कोथळा बाहेर काढला.

वाघ नाख म्हणजेच हा वेगळ्या प्रकारचा खंजीर शिवाजी महाराजांसाठी प्रथमच तयार करण्यात आल्याचा दावा अनेक अहवालांमध्ये करण्यात आला आहे. तो त्यांच्या हातात नीट बसेल अशा पद्धतीने बनवला होता. तो इतका तीक्ष्ण होता की शत्रूला एका झटक्यात कापण्याची ताकद होती.

शिवरायांचे हे शस्त्र महाराष्ट्राच्या साताऱ्यात होते, जी मराठा साम्राज्याची राजधानी होती. 1818 मध्ये मराठा पेशव्याच्या प्रधान मंत्र्यांनी ते ईस्ट इंडिया कंपनीचे अधिकारी जेम्स ग्रँट डफ यांना सादर केले. 1824 मध्ये डफ परत इंग्लंडला गेला, तेव्हा त्याने शिवाजी महाराजांचे हे खास शस्त्रही सोबत घेतले. तेथे गेल्यानंतर त्यांनी ते लंडनमधील व्हिक्टोरिया आणि अल्बर्ट संग्रहालयाला दान केले. आता शतकांनंतर भारतात आणण्यात आल्याने महाराष्ट्रात उत्साहाचे वातावरण आहे.