ज्याप्रमाणे आपल्या देशात प्राचीन काळापासून देवी-देवतांची पूजा केली जाते, त्याचप्रमाणे हिंदू धर्मातही शतकानुशतके सापांची पूजा करण्याची परंपरा आहे. सापांशी संबंधित असलेली ही मंदिरे देशाच्या कानाकोपऱ्यात बांधलेली आहेत. यापैकी एक मंदिर उज्जैनमध्ये आहे, जे नागचंद्रेश्वर मंदिर म्हणून ओळखले जाते. दुसऱ्या मंदिराचे नाव भुजंग नाग मंदिर आहे, जे गुजरातमध्ये आहे. नाग मंदिराशी संबंधित तिसरे मंदिर जम्मू आणि काश्मीर राज्यातील डोंगराच्या शिखरावर आहे, ज्याला नाग मंदिर पटनीटॉप असेही म्हणतात. या मंदिरांशी संबंधित अशी काही रहस्ये आहेत, जी आजपर्यंत कोणालाही कळू शकलेली नाहीत. चला या मंदिरांबद्दल सविस्तर जाणून घेऊया.

नागचंद्रेश्वर मंदिर, उज्जैन
जर आपण भारतातील कोणत्याही सर्प मंदिराबद्दल बोललो, तर ते उज्जैनचे नागचंद्रेश्वर मंदिर आहे. हे मंदिर उज्जैनच्या प्रसिद्ध महाकाल मंदिराच्या तिसऱ्या मजल्यावर बांधले आहे. नागचंद्रेश्वर मंदिरात एक अतिशय प्राचीन मूर्ती आहे, जी उज्जैन सोडून जगात कुठेही पाहायला मिळणार नाही, असे म्हणतात. संपूर्ण जगात हे एकमेव मंदिर आहे, ज्यामध्ये भगवान विष्णू ऐवजी भगवान शिव उपस्थित आहेत. शिवशंभूंच्या गळ्यात आणि हाताला भुजंग गुंडाळले आहे. या मंदिराशी निगडीत एक श्रद्धा मंदिराला अधिक खास बनवते, ज्यामध्ये असे म्हटले जाते की आजही नागराज तक्षक या मंदिराचे रक्षण करतात आणि हे मंदिर वर्षातून एकदाच नागपंचमीच्या दिवशी दर्शनासाठी उघडले जाते.

नाग मंदिर, पटनीटॉप
नागचंद्रेश्वर मंदिरानंतरचे सर्वात जुने नाग मंदिर आहे, तर ते नाग मंदिर, मंतलाई आहे, जे 600 वर्षे जुने मंदिर असल्याचे सांगितले जाते. असे मानले जाते की नाग मंदिर हे देशातील सर्वात प्राचीन मंदिरांपैकी एक आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार या मंदिरात भगवान शिव आणि देवी पार्वती यांचा विवाह झाल्याचे सांगितले जाते. पण हे प्राचीन मंदिर पूर्णपणे नागदेवतेला समर्पित आहे. नागपंचमी उत्सवात हजारो भाविक या मंदिराला भेट देतात. नागपंचमीच्या वेळी येथे सापांची पूजा केली जाते.

भुजंग नाग, मंदिर
गुजरातमधील भुज येथे भुजंग नाग मंदिर बांधले आहे, नागपंचमीच्या दिवशी या मंदिरात भाविकांची मोठी गर्दी होते. कथांनुसार, हे मंदिर नागांच्या शेवटच्या वंशाच्या भुजंगच्या नावाने बांधले गेले होते, जे आता भुजंग नागा मंदिर म्हणून ओळखले जाते. या मंदिरात येणाऱ्या भाविकांच्या सर्व मनोकामना पूर्ण होतात, असा विश्वास आहे.