विकिपीडिया करत नाही कंटेंटचे निरीक्षण, तरी कशी करतो कमाई? जाणून घ्या सर्व काही

यानंतर वृत्तसंस्थेने मानहानीचा दावा केला. खंडपीठाने विकिपीडिया संपादित करणाऱ्या तीन खात्यांची माहिती देण्याचे आदेश दिले होते, मात्र कंपनीने ही माहिती दिली नाही. यानंतर न्यायालयाने अवमानाची नोटीस बजावली आहे. विकिपीडिया म्हणतो, आमचे युनिट भारतात नसल्यामुळे माहिती प्रसिद्ध करण्यास विलंब झाला.

अशा स्थितीत विकिपीडिया आपल्या कोणत्याही कंटेंटवर लक्ष ठेवत नाही का, या व्यासपीठावरील माहिती किती अचूक आहे, हे कसे ठरवले जाते, जगाला मोफत माहिती देणारे हे व्यासपीठ पैसे कसे कमवते, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे.

जिमी वेल्स आणि लॅरी सेंगर यांनी 15 जानेवारी 2001 रोजी विकिपीडिया सुरू केला. तज्ज्ञांमार्फत विविध क्षेत्रांची माहिती लोकांना देणे हा त्याचा उद्देश होता. सर्वप्रथम ते इंग्रजीत सुरू झाले. मात्र, विकिपीडिया सुरू होण्यापूर्वी जिमी वेल्स आणि लॅरी सेंगर यांनी न्यूपीडिया नावाचा विश्वकोश सुरू केला होता. या व्यासपीठावर तज्ञ लेख लिहीत असत आणि पुनरावलोकनानंतर ते प्रकाशित केले जात असे. पण विकिपीडियाच्या बाबतीत हा नियम फार काळ टिकला नाही. हा त्याचा सर्वात मोठा दोष ठरला.

लाँच झाल्यानंतर लवकरच, विकिपीडियाने वापरकर्त्यांना पृष्ठे संपादित करण्याची परवानगी दिली. यानंतर वाद निर्माण होऊ लागले. जरी विकिपीडिया दावा करतो की ते प्रत्येक लेखाचे पुनरावलोकन करते आणि पुनरावलोकनानंतर त्यात बदल देखील सुचवतात, परंतु त्यातील बहुतेक विवाद या त्रुटीशी संबंधित आहेत.

विकिपीडियाचा वादांशी दीर्घकाळ संबंध आहे. जरी या प्लॅटफॉर्मचा दावा आहे की सामग्रीचे पुनरावलोकन केले गेले आहे, तरीही अशी सामग्री त्याच्या अनेक पृष्ठांवर आढळली, जी वादाचे कारण बनली. प्रेषित मुहम्मद, युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका, सुंता, येशू, वंश आणि बुद्धिमत्ता ही काही पृष्ठे होती, ज्यावर विवादास्पद सामग्री आढळली.

विकिपीडियावर भेदभावाचा आरोप करण्यात आला आहे. यासाठी जगभरातील स्वयंसेवक लिहितात. अशा स्थितीत सर्व लेख वाचून ते तटस्थपणे लिहित आहेत की वस्तुस्थितीदर्शक किंवा विवेकवादी पद्धतीने आपले मत मांडत आहेत हे तपासणे अवघड आहे.

विकिपीडियावर चुकीची माहिती दिल्याचा आरोपही करण्यात आला आहे, कारण कोणताही वापरकर्ता त्याचे लेख संपादित करू शकतो. अनेक वेळा खोड्या म्हणून किंवा जाणूनबुजून चुकीची माहिती देण्यासाठी ते असे करतात.

विकिपीडिया ही अमेरिकन ना-नफा संस्था आहे. त्याचे कमाईचे मॉडेल देणगीवर आधारित आहे. हे व्यासपीठ देणग्या आणि अनुदानातून मिळालेल्या पैशावर चालते. विकिपीडिया त्याच्या प्लॅटफॉर्मवर कोणत्याही प्रकारच्या जाहिराती कमाईसाठी वापरत नाही. तसेच वापरकर्त्याला सामग्रीचा कोणत्याही प्रकारे फायदा होत नाही. मात्र, आता काही काळापासून या प्लॅटफॉर्मवर थेट देणग्यांसाठी पॉपअप दिसू लागले आहेत. त्याची सुरुवात 25 रुपयांच्या देणगीने होते.

विकिपीडिया 2001 मध्ये इंग्रजीमध्ये सुरू करण्यात आला होता, परंतु आज तो 345 भाषांमध्ये उपलब्ध आहे. हे 2003 मध्ये हिंदीमध्ये लाँच करण्यात आले होते. सध्या विकिपीडियावर एकूण 6,878,780 लेख आहेत.