रिलेशनशिपमध्ये दगा दिल्यास जावे लागणार तुरुंगात… जाणून घ्या नवीन कायद्यात किती होणार शिक्षा?

BNS मध्ये एकूण 19 अध्याय आहेत. त्याच्या 5व्या प्रकरणाचे शीर्षक आहे – ‘महिला आणि मुलांविरुद्धचे गुन्हे’. कलम 69 हा या प्रकरणाचा एक भाग असून तो लैंगिक गुन्ह्यांच्या श्रेणीत ठेवण्यात आला आहे.

काय आहे भारतीय न्यायिक संहिता (BNS) चे कलम 69 ?
भारतीय न्याय संहिता 2023 च्या कलम 69 नुसार छळ किंवा फसवणूक करून एखाद्या महिलेशी संबंध ठेवणे हा गुन्हा आहे. त्यात लिहिले आहे की, ‘महिलेची फसवणूक करून तिच्याशी शारीरिक संबंध ठेवल्यास दोषीला 10 वर्षांपर्यंत तुरुंगवासाची शिक्षा होऊ शकते. जर एखाद्या व्यक्तीने एखाद्या महिलेशी लग्न करण्याचे आश्वासन देऊन तिच्याशी कोणत्याही हेतूशिवाय शारीरिक संबंध ठेवले, तर त्यालाही शिक्षा होईल. याशिवाय, गुन्हेगाराला दंडही भरावा लागेल.’ जे प्रकरण बलात्काराच्या श्रेणीत येत नाहीत, त्यांना हे कलम लागू होईल.

का होत आहे BNS कलम 69 वर वाद?
कलम 69 मध्ये ज्या प्रकारे ‘फसवणूकी’ ची व्याख्या करण्यात आली आहे, त्यामुळे पुरुषांना विशेषतः छळाचा सामना करावा लागू शकतो. कलम 69 ‘फसवणूक’ परिभाषित करते, ज्यामध्ये ओळख लपवून नोकरी किंवा बढती, आकर्षण आणि लग्नाचे खोटे आश्वासन समाविष्ट आहे.

आजकालची नाती जुन्या काळातील नातेसंबंधांपेक्षा खूप वेगळी आहेत. पूर्वी बहुतेक लोक अरेंज्ड मॅरेज करत असत, आजकाल लग्नाआधी लिव्ह इन रिलेशनशिपच्या संकल्पनेला मान्यता मिळत आहे. लिव्ह-इन रिलेशनशिपमध्ये मुलगा आणि मुलगी लग्न न करता पती-पत्नीप्रमाणे एकाच घरात एकमेकांसोबत राहतात. या दरम्यान, जोडप्यांना आयुष्यभर एकमेकांसोबत राहायला आवडेल की नाही याचे मूल्यांकन करतात. पण प्रत्येक लिव्ह-इन रिलेशनशिप यशस्वी होत नाही.

जर नातेसंबंध खट्टू झाले, तर बीएनएस कलम 69 अंतर्गत महिलांना त्यांच्या जोडीदारांना तुरुंगात पाठवण्याचा अधिकार आहे. तर पुरुषांच्या संरक्षणाची तरतूद नाही. TOI अहवालात पोलीस अधिकारी म्हणतात की BNS च्या कलम 69 मुळे विश्वासार्ह पुराव्याशिवाय पुरुषांना अटक करणे सोपे होऊ शकते.

‘कलम 69 ची नितांत गरज होती’
पीटीआयशी बोलताना, वरिष्ठ फौजदारी वकील शिल्पी जैन म्हणाल्या की कलम 69 मध्ये फसवणुकीचा एक प्रकार म्हणून ‘ओळख लपवणे’ समाविष्ट करणे महत्त्वाचे आहे. त्या म्हणाल्या, ‘आपल्या देशात महिलांना लग्नाचे आश्वासन देऊन शारीरिक संबंध ठेवणाऱ्या पुरुषांकडून त्यांचे शोषण केले जाते. जर पुरुषांनी आश्वासन दिले आणि लग्न करण्याचा त्यांचा हेतू नसेल, तर तो गुन्हा आहे.’

मात्र, पदोन्नती किंवा नोकरीच्या खोट्या आश्वासनांचा समावेश करण्यावर ज्येष्ठ वकिलांनी आक्षेप घेतला. ते म्हणाले की लग्नाचे आश्वासन हे पदोन्नतीच्या वचनाशी बरोबरी करू शकत नाही, कारण लग्नाचे वचन प्रेम आणि विश्वासावर आधारित आहे, तर नोकरी/बढतीचे वचन हे लाभ आहेत, जे महिला लैंगिक अनुकूलतेच्या बदल्यात स्वीकारत आहेत. हे परस्पर फायद्याचे नाते आहे म्हणजेच दोघांसाठी फायदेशीर आहे.

आयपीसीमध्ये ‘लग्नाचे खोटे वचन देऊन संबंध ठेवण्याचा’ काय नियम होता?
भारतीय दंड संहिता, 1860 (IPC) मध्ये ‘फसवणूक करून लैंगिक संबंध’ या गुन्ह्याची व्याख्या कुठेही केलेली नाही. तथापि, त्याचे कलम 90 म्हणते की वस्तुस्थितीच्या गैरसमजाखाली दिलेली लैंगिक संबंधाची संमती बेकायदेशीर मानली जाईल. जर एखाद्या व्यक्तीने भीतीपोटी संमती दिली असेल, तर तीही वैध ठरणार नाही. अशा प्रकरणांमध्ये कलम 375 (बलात्कार) अन्वये आरोपींवर कारवाई करण्यात यायची.