राणी दुर्गावती: ती शूर स्त्री जिने रणांगणातून पळून जाण्याऐवजी तलवार स्वतःच्या छातीत घेतली

राणी दुर्गावती यांचा जन्म 5 ऑक्टोबर 1524 रोजी बुलंदेलखंडमधील सध्याच्या बांदा जिल्ह्यात झाला. दुर्गा अष्टमीच्या दिवशी जन्म झाल्यामुळे तिचे नाव दुर्गावती ठेवण्यात आले. कालिंजरचा राजा कीर्तिसिंग चंडेला यांची ती एकुलती एक मुलगी होती. त्यामुळेच तिचे पालनपोषण मोठ्या लाडात झाले. घोडेस्वारी, तिरंदाजी, तलवारबाजी यासारख्या मार्शल आर्ट्स त्यांनी लहानपणापासूनच शिकायला सुरुवात केली. धनुर्विद्या आणि बंदुकीतून नेमबाजी यात त्यांचे प्राविण्य होते.

1542 मध्ये, दुर्गावतीचा गोंड राजा दलपत शहाशी विवाह झाला आणि ती राणी बनली. राजा दलपत शाह याने गोंड राजघराण्यातील 4 राज्यांपैकी गारमांडला, चांदा, देवगड आणि खेरला या राज्यांवर राज्य केले. राणीच्या लग्नानंतर सात वर्षांनीच राजा मरण पावला. त्यावेळी त्यांचा मुलगा फक्त पाच वर्षांचा होता. राणी दुर्गावतीने आपला पाच वर्षांचा मुलगा वीर नारायण याला गादीवर बसवून गोंडवानाची सत्ता आपल्या हातात घेतली. सध्याचे जबलपूर हे त्यांच्या राज्याचे केंद्र होते. राणीने तेथे सुमारे 16 वर्षे राज्य केले.

ही गोष्ट आहे 1556 सालची. माळव्यातील सुलतान बाज बहादूर याने गोंडवानावर हल्ला केला परंतु राणी दुर्गावतीच्या शौर्यामुळे आणि धैर्याने त्याला पराभवाचा सामना करावा लागला. त्याच वेळी, 1562 मध्ये, अकबराने माळवा मुघल साम्राज्याशी जोडला. तसेच रीवाला आसफ खानने पकडले. रेवा आणि माळवा या दोन्ही राज्यांच्या सीमा गोंडवानाला स्पर्श करतात. त्यामुळे गोंडवानाही मुघलांचे लक्ष्य बनले. आता अकबराला गोंडवानालाही आपल्या साम्राज्यात सामील करून घ्यायचे होते. असफ खाननेही गोंडवानावर हल्ला केला, पण तो राणी दुर्गावतीच्या शौर्याची बरोबरी करू शकला नाही. जरी राणी दुर्गावतीकडे सैनिकांची संख्या कमी होती. तरीही त्यांनी युद्ध सुरूच ठेवले आणि सेनापती शहीद होऊनही त्यांचे धैर्य खचू दिले नाही. मुघलांनाही याचे आश्चर्य वाटले.

1564 मध्ये असफ खानने पुन्हा हल्ला केला. या युद्धात राणी दुर्गावती आपल्या हत्तीवर स्वार होऊन आली होती. युद्धात त्यांचा मुलगाही त्यांच्यासोबत होता. युद्धादरम्यान राणी दुर्गावतीला अनेक बाण लागले आणि ती गंभीर जखमी झाली. तिचा मुलगाही जखमी झाला होता, त्याला राणीने सुरक्षित ठिकाणी पाठवले होते. दरम्यान, बाण लागल्याने राणी बेशुद्ध झाली. ती शुद्धीवर येईपर्यंत मुघलांनी युद्ध जिंकले होते. महावतने राणीला पळून जाण्यास सांगितले, पण राणीने तसे केले नाही.

जेव्हा तिला शंका वाटू लागली की ती यापुढे जिवंत राहणार नाही, तेव्हा तिने तिचा दिवाण आधार सिंग याला तिचा जीव घेण्यास सांगितले. दिवाणने तसे करण्यास नकार दिल्यावर राणी दुर्गावतीने आपला खंजीर उचलून स्वतःच्या छातीत खुपसला.