हिंदू धर्मात गणेश चतुर्थी हा सण संकष्टी चतुर्थीला साजरा केला जातो. यावेळी ही शुभ तारीख मंगळवार 25 जून रोजी आहे. पुराणानुसार या दिवशी गणपतीची पूजा करण्याची परंपरा आहे. दर महिन्याला गणेश चतुर्थीला लोक उपवास करतात. पण तुम्हाला माहीत आहे का की भगवान गणेशानेही धर्माच्या रक्षणासाठी वेळोवेळी 8 अवतार घेतले होते. या आठ अवतारांना अष्टविनायक म्हणतात. संकष्टी चतुर्थीच्या निमित्ताने जाणून घ्या गणेशाच्या 8 अवतारांबद्दलच्या खास गोष्टी…
गणपतीलाही घ्यावे लागले होते 8 अवतार, त्यांनी कोणत्या राक्षसांचा केला वध?
एकदंत अवतार
एकदा महर्षि च्यवन यांनी त्यांच्या तपश्चर्येने मादाची निर्मिती केली होती आणि त्यांना महर्षींचे पुत्रही म्हटले गेले. मादाने दैत्य गुरु शुक्राचार्यांकडून दीक्षा घेतली आणि देवांचा छळ सुरू केला. मग सर्व देवांनी भगवान शिव आणि माता पार्वतीच्या पुत्राला पाचारण केले, त्यानंतर भगवान एकदंताच्या रूपात अवतरले. भगवान एकदंतांनी युद्धात मादासुराचा पराभव करून देवतांना निर्भयतेचे वरदान दिले.
वक्रतुंड अवतार
मत्सरासुर नावाच्या राक्षसाचा वध करण्यासाठी गणेशाने वक्रतुंड अवतार घेतला. मत्सरासुर हा भगवान शिवाचा भक्त होता आणि त्याला भगवान शिवाकडून वरदान मिळाले होते की तो कोणत्याही प्राण्याला घाबरणार नाही. मत्सरासुरलाही दोन पुत्र होते आणि ते दोघेही जुलमी होते. वरदान मिळाल्यानंतर शुक्राचार्यांच्या आज्ञेवरून मत्सरासुराने देवांचा छळ सुरू केला. त्यानंतर वक्रतुंड अवतारातील भगवान गणेशाने मत्सरासुराचा पराभव करून त्याच्या दोन्ही पुत्रांचा वध केला.
महोदर अवतार
दैत्य गुरु शुक्राचार्यांनी मोहासुर नावाच्या राक्षसाला शस्त्रास्त्रांचे प्रशिक्षण देऊन देवांशी लढण्यासाठी तयार केले. मोहासुरच्या अत्याचाराने व्यथित होऊन देव-देवतांनी मिळून श्रीगणेशाचे आवाहन केले. तेव्हा गणेशजींनी महोदर अवतार घेतला. महोदर म्हणजे मोठे पोट असलेला. महोदर आपल्या उंदरावर स्वार होऊन मोहासुराशी लढायला आला. मग मोहासुराने न लढता महोदर अवताराला आपला आवडता बनवला.
गजानन अवतार
भगवान कुबेरांच्या लोभामुळे लोभासुराचा जन्म झाला. राक्षस लोभासुराने गुरु शुक्राचार्यांचा आश्रय घेतला आणि तेथून शिक्षण घेतले. शुक्राचार्यांच्या सल्ल्यानुसार लोभासुराने भगवान शंकराकडून वरदान मिळविण्यासाठी कठोर तप केले. साधनेने प्रसन्न होऊन लोभासुराला निर्भय राहण्याचे वरदान मिळाले. वरदान मिळाल्यानंतर लोभासुराने सर्व जगाचा ताबा घेतला. त्यानंतर सर्वांनी गणेशाची प्रार्थना केली आणि गणेशाने गजानन अवतार घेतला. यानंतर शुक्राचार्यांच्या सांगण्यावरून लोभासुराने न लढता पराभव स्वीकारला.
विकट अवतार
एकदा भगवान विष्णूने जालंधरच्या नाशासाठी पत्नी वृंदा हिचे पावित्र्य भंग केले होते. त्यानंतर जालंधराला कामसुराचा पुत्र झाला. कामसुराने भगवान शिवाची कठोर तपश्चर्या केली होती, त्यामुळे महादेव प्रसन्न झाले आणि त्यांना तिन्ही लोकांच्या विजयाचे वरदान दिले. वरदान मिळाल्यावर कामसुराने देवांचा छळ सुरू केला. राक्षसाने त्रासलेल्या, सर्व देवतांनी भगवान गणेशाचे ध्यान केले आणि राक्षसापासून मुक्तीसाठी प्रार्थना केली. त्यानंतर श्रीगणेशाने विकट अवतार घेतला. या अवतारात गणेशाने मोरावर बसून कामसुराचा पराभव केला.
लंबोदर अवतार
एकदा क्रोधासुर नावाच्या राक्षसाने सूर्यदेवाची तपश्चर्या केली. तपश्चर्येने प्रसन्न होऊन सूर्यदेवाने ब्रह्मांड जिंकण्यासाठी क्रोधासुराचा अवतार दिला. यानंतर सर्व देवी-देवतांनी क्रोधासुराला घाबरून श्रीगणेशाचे आवाहन केले. देवतांची प्रार्थना ऐकून श्रीगणेशाने लंबोदराचा अवतार घेतला. भगवान लंबोदरने क्रोधासुराला थांबवले आणि समजावून सांगितले की तो कधीही विश्वावर विजय मिळवू शकत नाही आणि तो अजिंक्य योद्धाही होऊ शकत नाही. त्यानंतर क्रोधासुराने आपली मोहीम थांबवली आणि तो कायमचा पाताळात गेला.
धुर्मवर्ण अवतार
एकदा ब्रह्मदेवाने सूर्यदेवाला कर्माच्या राज्याचा स्वामी बनवल्याने त्यांच्यात अभिमान निर्माण झाला. राज्य करत असताना सूर्यदेवाला शिंक आली, त्यामुळे राक्षसाचा जन्म झाला. शिंकातून जन्मलेल्या राक्षसाचे नाव अहम होते. अहंकार राक्षस गुरु शुक्राचार्यांकडे गेला आणि अहंतासुर झाला. यानंतर त्यांनी स्वतःचे राज्य निर्माण केले आणि श्रीगणेशाची पूजा करून वरदान मिळवले. वरदान मिळाल्यावर अहंतासुर देवांना छळू लागला, मग सर्वांनी गणेशाला आवाहन केले. देवांच्या हाकेवर श्रीगणेशाने धुर्मवर्णाचा अवतार घेतला. धुरक्यांचा रंग धुरासारखा होता आणि ते खूप राक्षसी होते. त्याच्या एका हातात एक भयंकर फास होता, ज्यातून उग्र ज्वाला निघत होत्या. धुर्मवर्णाने अहंतासुराचा वध करून देवांना दिलासा दिला.
विघ्नराज अवतार
एकदा माता पार्वती आपल्या मैत्रिणींसोबत कैलास पर्वतावर फेरफटका मारत असताना त्या संवादादरम्यान हसायला लागल्या. त्याच्या हास्यातून एक मोठा माणूस जन्माला आला आणि त्यांनी त्याचे नाव ‘मॅम’ ठेवले. आई जंगलात ध्यान करायला गेली, तिथे त्याला शंबासुर भेटला. शंबासुराने ममेला अनेक आसुरी शक्ती दिल्या. यानंतर आईने गणेशाला प्रसन्न केले आणि विश्वाचे रहस्य विचारले. शुक्राचार्यांना हे कळताच त्यांनी मम यांना दैत्यराजाचे पद दिले. पद मिळाल्यावर ममांनी देवांना पकडून तुरुंगात टाकले. मग देवतांनी गणेशाला आवाहन केले आणि त्यांना त्यांच्या समस्या सांगितल्या. भगवान गणेशाने विघ्नराजाचा अवतार घेतला आणि नंतर ममासुराचा अपमान करून देवांना त्यांच्या कैदेतून मुक्त केले.