भारतीय नौसैनिकांच्या खांद्यावर दिसणार छत्रपती शिवरायांपासून प्रेरित एपॉलेट्स… जाणून घ्या त्याच्याशी काय आहे संबंध

देश, मुख्य / By / एपॉलेट्स, छत्रपती शिवाजी महाराज, भारतीय नौसेना /


भारतीय नौदलातील अॅडमिरल्सच्या खांद्यावर नवीन एपॉलेट्स दिसणार आहे. हे छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या नौदलाच्या चिन्ह आणि कोट ऑफ आर्म्सपासून प्रेरणा घेऊन डिझाइन केले गेले आहेत. या इपॉलेटमधील बदलाची घोषणा पंतप्रधान मोदी यांनी 2023 च्या नौदल दिनादरम्यान सिंधुदुर्ग येथे केली होती. एका सोशल मीडिया पोस्टमध्ये, भारतीय नौदलाने 3 रँकसाठी तयार केलेले नवीन डिझाइन शेअर केले आहे. यामध्ये अॅडमिरल, व्हाईस अॅडमिरल आणि रिअर अॅडमिरल पदांचा समावेश आहे.

भारतीय नौदलाने सोशल मीडियावर केलेल्या पोस्टमध्ये असे लिहिले आहे की, ‘जसे आपण नवीन वर्ष 2024 मध्ये प्रवेश करत आहोत, भारतीय नौदल अभिमानाने अॅडमिरल्स ‘एपॉलेट्स’च्या नवीन डिझाइनचे अनावरण करत आहे. त्यामध्ये बनवलेल्या चिन्हाचा अर्थ जाणून घ्या.

नवीन एपॉलेट्स डिझाइनमध्ये लाल आणि काळ्या रंगाची बॉर्डर आहे. अॅडमिरल, व्हाईस अॅडमिरल आणि रिअर अॅडमिरलच्या रँकमधील ताऱ्यांची संख्या वेगळी आहे. अॅडमिरलच्या एपॉलेट्समध्ये 4 तारे असतात. व्हाइस अॅडमिरलकडे 3. रिअर अॅडमिरलच्या रँकच्या अधिकाऱ्यांच्या इपॉलेटवर फक्त 2 तारे असतात. ही 4 चिन्हे तिन्ही दर्जाच्या अधिकाऱ्यांमध्ये सामान्य आहेत.

  1. गोल्डन नेव्ही बटण : ते ‘गुलामगिरीची मानसिकता’ काढून टाकण्याच्या संकल्पाचा पुनरुच्चार करते.
  2. अष्टकोन : हे आठ दिशांचे प्रतीक आहे, जे सर्व बाजूंनी सैन्याच्या दीर्घकालीन दृष्टीचे प्रतीक आहे.
  3. तलवार: देशाला सामर्थ्याने नेतृत्व करणे, विरोधकांना पराभूत करणे आणि प्रत्येक चकमक जिंकणे हे नौदलाचे उद्दिष्ट दर्शवते
  4. टेलिस्कोप: खूप पुढे विचार करण्याची आणि जगात होत असलेल्या बदलांवर लक्ष ठेवण्याची क्षमता दर्शवते.

नौदलाच्या मते, नवीन डिझाइन नौदलाच्या ‘पंचप्राण’ या दोन स्तंभांच्या संकल्पाचा पुनरुच्चार करते. पहिला ‘वारसा अभिमान’ आणि दुसरा ‘गुलामगिरीच्या मानसिकतेतून स्वातंत्र्य’. पूर्वीच्या इपॉलेटची रचना ब्रिटिश राजवटीचे प्रतीक होती. त्यात नेल्सनची अंगठी होती. त्याच्या जागी आता मराठा शासकाच्या रॉयल सीलने प्रेरित सोनेरी नेव्ही बटण असेल. बटणाच्या तळाशी संस्कृतमध्ये ‘शं नो वरुणः’ लिहिलेले आहे. ज्याचा अर्थ ‘जलदेवता वरुण आपल्यासाठी शुभ असो’.

मोदी सरकारमध्ये लष्कराच्या भारतीयकरणावर भर दिला जात आहे. ब्रिटिशांच्या गुलामगिरीचे प्रतीक असलेल्या अशा गोष्टी बदलल्या जात आहेत. भारतीय नौदलाचा ध्वज 2022 मध्येच बदलण्यात आला. नवीन ध्वजावरून लाल सेंट जॉर्ज क्रॉस काढण्यात आला. ध्वजात अष्टकोनी ओळख झाली. जे शिवाजी महाराजांचे प्रतिक आहे.


छत्रपती शिवाजी महाराज हे भारतीय इतिहासातील सर्वात प्रसिद्ध व्यक्तिमत्त्वांपैकी एक आहेत. इतिहास त्यांच्या शौर्याच्या कथांनी भरलेला आहे. मराठा शासकाशी संबंधित रचना बनवण्याचे कारण म्हणजे छत्रपती शिवाजी महाराजांना आधुनिक भारतीय नौदलाचे जनक मानले जाते. या कारणास्तव त्यांचे चिन्ह नौदल ध्वजात समाविष्ट केले गेले.

प्राचीन भारतातील चोल साम्राज्यात मजबूत नौदल होते. परंतु आधुनिक इतिहासात बहुतेक राजे आपल्या नौदलाकडे लक्ष देत नव्हते. यावेळी शिवाजी महाराजांचे मराठा नौदल इतके विकसित झाले होते की इंग्रज सैन्यालाही त्याची भीती वाटत होती. मराठा शासकाच्या सैन्यात 500 जहाजे होती.

नौदल दिनानिमित्त पंतप्रधान मोदी म्हणाले होते, कोणत्याही देशासाठी सागरी शक्ती किती महत्त्वाची असते, हे छत्रपती शिवाजी महाराजांना माहीत होते. त्यांचा नारा होता- जलमेव यस्य, बलमेव तस्य! याचा अर्थ, जो समुद्रावर नियंत्रण ठेवतो तो सर्वशक्तिमान आहे.

त्यांनी एक शक्तिशाली नौदल तयार केले. पंतप्रधान मोदी पुढे म्हणाले, छत्रपती शिवाजी महाराजांकडून प्रेरणा घेऊन आज भारत गुलामगिरीची मानसिकता मागे टाकत पुढे जात आहे. लवकरच भारतीय परंपरांच्या आधारे नौदलातील रँकचे नावही घेतले जाईल.