‘कोहिनूर’ हिऱ्यापेक्षा कमी नाही ‘नवलखा हारा’ची कथा, 9 लाख रुपयांचा खरच काही संबंध आहे का?

जर तुम्ही ‘बाजीराव मस्तानी’ चित्रपट पाहिला असेल, तर तुम्ही रणवीर सिंगच्या गळ्यात जड हिरव्या रंगाचा नेकलेस घातलेला पाहिला असेल. तुम्ही ‘नवलखा हार’ पाहिला आहे, हे समजून घ्या, कारण खऱ्या नवलखा हारचा संबंध मराठ्यांच्या माध्यमातून बिहारमधील दरभंगा येथेही पोहोचतो. ही कथा ‘कोहिनूर’ हिऱ्याच्या प्रवासाच्या कथेसारखीच आहे.

नवलखा हार पेशवा बाजीरावांकडे होता, तो त्यांनी 9 लाख रुपयांना विकत घेतला होता (त्यावेळी रुपया चलनात नव्हता) असे म्हणतात. तो बराच काळ पेशव्यांच्या व मराठ्यांकडे राहिला. नंतर 1857 नंतर नानासाहेब पेशव्यांनी नेपाळच्या राणा जंगबहादूरला तो विकला आणि 1901 मध्ये नेपाळहून दरभंगाचे महाराज रामेश्वर सिंह यांच्यापर्यंत पोहोचला. महाराजा रामेश्वर सिंह हे त्यावेळी देशातील तिसरे सर्वात श्रीमंत व्यक्ती होते. त्यांच्या आधी हैदराबादचे निजाम व वडोदराचे गायकवाड होते.

तसे, ‘नवलखा हार’ची एक घटनाही वडोदराच्या गायकवाड राजघराण्याशी संबंधित आहे. रिपोर्ट्सनुसार, वडोदरा राजघराण्यातील श्रीमंत मानाजीराव गायकवाड यांची तब्येत एके काळी खूप खराब झाली होती. गुजरातमधील मेहसाणा येथील बहुचरा देवीच्या मंदिरात कुटुंबाने प्रार्थना केली आणि मानाजीराव बरे झाल्यावर त्यांनी मातेला हिऱ्या-मोत्याचा अनमोल हार अर्पण केला. हा हार अजूनही मंदिरात आहे आणि दरवर्षी विजयादशमीच्या दिवशी तो देवी शृंगाराचा भाग असतो.

का खास आहे ‘नवलखा हार’ची रचना?
जर आपण बोललो तर आज ‘नवलखा हार’चा खरा संबंध 9 लाख रुपयांशी नसून ‘नवलखा’ टाईप डिझाइनशी आहे, कारण खरा ‘नवलखा हार’ आज सुमारे 250 ते 300 कोटी रुपयांचा आहे. पण ‘नवलखा’ डिझाइनला खास बनवणारी गोष्ट म्हणजे त्याची ‘जाडौ ज्वेलरी’.

‘नवलखा हार’ मध्ये हिरे, नीलम, पन्ना आणि इतर अनेक मौल्यवान रत्नांसह उत्तम मीनाकारी काम आहे. याचे नाव ‘नवलखा’ असण्याचे एक कारण म्हणजे त्यात 9 प्रकारच्या रत्नांचा वापर असल्याचेही सांगितले जाते. आता तुम्हाला त्याचे कारागीर प्रामुख्याने राजस्थान आणि बंगालमध्येच सापडतील. तर ‘मराठी’ पोशाखात याकडे विशेष लक्ष दिले जाते.

‘जाडौ ज्वेलरी’ या वर्षी लग्नसोहळ्यांमध्ये पुन्हा एकदा ट्रेंडमध्ये आहे. ‘वधू’च्या या विनंतीमुळे एकीकडे पालकांचे बजेट वाढले आहे, तर दुसरीकडे या दागिन्यांची मागणी 15 टक्क्यांनी वाढली आहे.